İşçinin İşverenin Rızasını Almadan Başka İşte Çalışması

MY Danışmanlık
24 Tem
4 dakikada okunur

Güncelleme tarihi: 31 Tem

Son yıllarda gerek ekonomik zorlukların artması, gerekse nitelikli işgücü ihtiyacının çoğalması nedeni ile mevcut işyerlerinde çalışmakta olan işçilerin ikinci bir iş veya ek iş/işler yapmaya başladığı görülmektedir. İş sözleşmelerine genellikle işçinin başka bir işte çalışma yasağı ilişkin hüküm kanulmakla birlikte çoğu kez işveren tarafından sonradan öğrenilen bu durum, kimi işverenler tarafından işçinin ekonomik ihityacı sebebiyle doğal karşılasa da, kimi işverenler tarafından ise değişik sebeplerle olumsuzluk olarak algılamaktadır. İş bu makalemizde konuyu değişik yönleri ile incelemeye çalışacağız.

1. İŞ HUKUKU YÖNÜNDEN

İşçilerin değişik gerekçelerle mevcutta çalışma oldukları iş ve işyerleri dışında başka iş ve işyerlerinde çalışması hususu iş hukuku yönünden bir kaç açıdan değerlendirilmesi gerekir.

İşçi ile düzenlenen iş sözleşmesinde başka bir iş veya işyerinde çalışma yasağına ilişkin hüküm tek başına hukuken geçerli olmaz. Anayasa’nın 48. maddesinde yer alan “Herkes, dilediği alanda çalışma ve sözleşme özgürlüğüne sahiptir.” ve 49. maddesinde yer alan “Çalışma, herkesin hakkı ve ödevidir.” hükümleri dikkate alındığında, iş sözleşmelerine salt bir şekilde başka bir işte çalışma yasağına ilişkin konulan hükmü geçersiz kılacaktır. Böyle bir hükmün somut gerekçelerle desteklenmesi ve nitelikli hale getirilmesi gerekmektedir. Şöyleki, konu ile ilgili olarak yargı kararları incelendiğinde işçinin bir işyerinde çalışırken başka bir işyerinde çalışmasına ilişkin iş sözleşmesinde bulunan yasağın geçerli olup olmadığının değerlendirilmesinde aşağıda belirtilen hususlar dikkate alınmaktadır.

• İşe girerken işçinin başka bir işte veya işyerinde çalıştığının işveren tarafından bilinip bilmediği hususu: İşe giriş sırasında, iş sözleşmesinde işçinin başka bir işte çalışmasına ilişkin yasak konulmasına rağmen işe giriş sırasında işveren bu durumu biliyor ve buna sessiz kalıp zımni olarak rıza gösteriyorsa, iş sözleşmesindeki başka işte çalışma yasağına aykırılık sebebi ile iş sözleşmesinin fesih edilmesi haksız fesih olarak değerlendirilebilecektir.

• İşçinin başka bir işyerinde veya işte çalışmasının işyerinde veya yükümlü olduğu görevlerde ne tür bir olumsuzluğa sebep olduğunun gerek çalışma sırasında, gerekse fesih sırasında açıkça ortaya konulması hususu: İşçinin iş sözleşmesinde başka bir işte çalışma yasağına ilişkin hüküm olsun veya olmasın (olsa bile hüküm ifade edebilmesi için) işçinin başka bir işte çalışmasının asıl çalışılan işyerinde yada işçinin yürütmekte olduğu görevleri yerine getirmesinde bir olumsuzluğa neden olması gerekmektedir. Örneğin; işçinin asıl çalıştığı işten sonra başka bir işte çalışması sebebiyle dinlenmesini sağlayamaması, bu yüzden işyerine bir sonraki gün veya günlerde yorgun gelmesi, verim ve performansının düşmesi yada aynı sebeple dikkat dağınıklığı, dikkatsizlik vs… gibi sebeplerle iş sağlığı ve güvenliğini ihlal etmesi yahut tehlikeye düşürmesi gibi (örneğin bir işyerinde soför olarak çalışan bir işçinin akşamları ve geceleri taksicilik yapması) olumsuzlukların tespit edilmesi ve bu hususların gerek çalışma sırasında gerekse fesih sırasında açıkça ortaya konulması gerekmektedir. Bu olumsuzluklar ortaya konulmadan yapılacak olan fesih haksız fesih olarak değerlendirilebilecektir.

• İşçinin başka bir işte çalışmasının (veya yan iş yapmasının) sadakat yükümlülüğüne ve/veya Rekabet yasağına aykırılık oluşturup oluşturmadığı hususu: İş sözleşmesinde başka bir işte çalışma yasağı bulunsun yada bulunmasın, başka bir işte çalışması bir önceki hususta belirtilen olumsuzluklara sebep olmasa dahi, işçinin işveren ile rekabet edecek yada işverene karşı sadakat yükümlülüğüne aykırı şekilde (kendi işinde veya işverenle aynı konuda faaliyet gösteren başka bir işverenliğe bağlı olarak) çalışması halinde, durumun nitelik ve ağırlığına göre geçerli veya haklı neden ile fesih sebebi olarak değerlendirilebilecektir. İşçinin sadakat yükümlülüğüne aykırı olarak işveren ile aynı konuda yan iş yapması yada rekabet etmeme yükümlülüğüne aykırı davranması (Örneğin nakliye şirketinde soför olarak çalışan işçinin kendisinin bir kamyon alarak nakliye işi yapması gibi) halinde bu durum haklı neden ile fesih sebebi (İş Kanunu 25/II-e) oluşturacaktır.

Örnek Yargı Kararı (BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ İstanbul 29. Hukuk Dairesi Esas No: 2022/1004 Karar No: 2022/1548

“11/09/2018 tarihli iş sözleşmesinin 12. maddesinde süresiz işçiye tüm mesai ve faaliyetini işverene hasreder. (İş hizmetini başka yerde ücretsiz bile olsa) hiçbir gerekçeyle işveren dışında sürdürmeyeceğini peşinen kabul etmiştir. Hükmü gereği iş akdini haklı nedene dayalı olarak tazminatsız olarak feshedilmiştir." şeklinde düzenleme içerdiği, davalı işverenliğin fesih bildiriminde yazdığı hususlarla ve içerikle bağlı olduğu, davacının iş sözleşmesinin 12. maddesine aykırılık teşkil eden eylemi nedeniyle iş akdinin feshedildiği, ancak davacının yan iş yapmasının sadakat borcuna aykırı olup olmadığı yada haksız bir rekabet oluşturup oluşturmadığının, oluşturuyorsa bunların sebep ve sonuçlarının iş akdinin fesih bildiriminde yer almadığı, bu nedenle sadece iş sözleşmesindeki düzenlemenin usul ve yasaya hukukun genel prensiplerine uygun olup olmadığının değerlendirilmesinin gerektiği, işçinin yasal sınırlar içinde iş ilişkisine girmesine engelleyen sözleşme hükümlerinin kural olarak Anayasa'nın çalışma hakkı ve özgürlüğünü düzenleyen 48. ve 49. maddelerine aykırılık oluşturacağı için geçersiz sayılmasının gerektiği, işçinin yan iş yapmasının işyerinde olumsuzluğa yol açtığı iddiasının bulunmadığı, kaldı ki, incelenen SGM hizmet dökümünden davacının ilk işe girdiği tarihte de ikinci bir işte çalıştığı, aynı döneme ilişkin her iki işyerinde bildirimlerin yapıldığı, iki yılı aşkın hizmet döneminde buna ilişkin herhangi bir ihtar vb. yaptırımla karşılaşmadığı, sadakat borcuna aykırılığın savunulmadığı, ispatlanmadığı, yapılan işin kuryelik olduğu, haksız rekabet oluşturacak bir durumunda ihlal edilmediği gibi yapılan işin niteliğine de uygun olmadığı, iş akdinin feshinin tüm bu nedenlerle haklı veya geçerli bir sebebe dayanmadığı, davacının işe iadesinin gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır”

2. SGK YÖNÜNDEN

İşçinin işverenlerden haberli veya habersiz bir şekilde birden fazla işyerinde çalışması halinde tüm işverenlerin ayrı ayrı Sgk primi ödeme zorunluluğu bulunmaktadır. Toplumda işçinin aynı anda birden çok işyerinde SGK lı olamayacağı gibi bir anlayış bulunsada bu anlayış doğru değildir. İşçi hizmet akdine bağlı olarak çalıştırıldığı tüm işyerlerinde çalışma durumu ve sürelerine bağlı olarak SGK primi yatırılması gerekmektedir. Aksi durumun tespiti halinde SGK primi yatırılmayan işverenler için sigortasız işçi çalıştırma yaptırımı uygulanmaktadır.

Bir kişi hizmet akdine tabi olarak çalıştırıldığı birden çok işverenlikte aynı anda sigortalı olabilir. Bunun için yasal bir engel yoktur. Ancak bu durumda kimi zaman fiili olarak bazı olumsuzluklar ortaya çıkabilmektedir. Şöyleki fiili ve bedensel çalışmaya dayanan işlerde (fikri çalışmaya dayanmayan) bir kişinin aynı anda birden çok işverenliğe bağlı olarak sigortalı olması halinde SGK bunun fiilen mümkün olamayacağını esas alarak sahte sigortalılık süphesi ile inceleme başlatabilmekte, gerçekleştirdiği araştırmalar neticesinde fiilen çalışılmadığını tespit ettiği işyerlerindeki sigorta prim gün ve kazançlarını iptal edebilmektedir. Bu durum, fiili ve bedensel çalışmayı gerektiren işlerde söz konusu olup, örneğin danışmanlık gibi fikri çalışmayı gerektiren işlerde söz konusu değildir. Nihayetinde fikri çalışmayı gerektiren işlerde, işin doğası gereği aynı anda birden çok işverene hizmet verilebilmesi mümkündür.

Bilgilerinize sunar iyi çalışmalar dileriz.

Not: İşbu verdiğimiz bilgiler ve sirkülerimiz, mevzuat hükümleri dikkate alınarak bilgi vermek amacıyla düzenlenmiştir. Bu itibarla tereddüt edilen bir husus bulunması hâlinde işlem tesis etmeden önce tarafımıza danışılmasını rica eder; yalnızca sirkülerdeki ve WEB sitemizdeki bilgiler ile açıklamalar dayanak gösterilmek suretiyle yapılacak işlemler sonucunda doğacak sonuçlar ve zararlardan şirketimizin sorumlu olmayacağını hatırlatmak isteriz. Soru, görüş, eleştiri ve önerilerinizi danismanlik@mytesvik.com adresine gönderebilirsiniz.